Deense stille film in Cinematek

De eerste helft van dit jaar is Denemarken voorzitter van de Raad van de Europese Unie. Uiteraard wil dat land de Unie hechter en sterker maken. Economie, groei, milieu en veiligheid staan bovenaan de agenda. Maar ook het culturele programma in de hoofdstad van Europa is niet te versmaden en daar kunnen alle bewoners en bezoekers van Brussel van meegenieten.

Van 23 januari tot 27 februari 2012 presenteren het Deense Filmarchief en CINEMATEK een selectie films van de Nordisk Films Kompagni, al meer dan een eeuw een van de belangrijkste Scandinavische filmmaatschappijen. De gouden jaren van dat bedrijf liggen in de periode van de stille film. Toen stichter Ole Olsen aan het roer stond, werd Europese geschiedenis geschreven!

Ole Olsen

Ole Olsen schakelde in 1904 over van kermisentertainment op film. Hij richtte een eigen bioscoop op en besloot al snel zich zelf van films te voorzien. Op 15 september 1905 presenteerde hij het eerste volledig Deense programma.

De pientere zakenman had een goed oog voor wat het publiek fascineerde. In de winter van 1906-1907 maakte hij met Isbjørnejagten (The polar bear hunt) zijn eerste internationale blockbuster, met 191 verkochte kopieën.

In die periode vervaardigde men bij Nordisk tegen de 500 films. Het was een entertainmentfabriek die met grote regelmaat goed gemaakte melodrama's, gewaagde romances, slapstick, literaire klassiekers en sensationele thrillers uitbracht. De aangewende technieken waren vooruitstrevend, met gebruik van close-ups en parallelmontage.

Sommige onderwerpen deden door hun populariteit specifieke genres ontstaan: films over blanke slavinnen, circusdrama's en verhalen met Aziatische exotiek. Spektakels als Atlantis en het sciencefictionavontuur Himmelskibet doorstonden moeiteloos de tand des tijds.

Het uitbreken van WOI maakte de verdeling van films problematisch. In 1916 sloot het New Yorkse filiaal en de grote Russische markt ging teloor in 1917. Waar Nordisk in Duitsland - waar ze een zestigtal filmzalen uitbaatte - voorheen grote winst boekte, werd dit nu een verliespost.

Het merendeel van Nordisks vroege films werd geregisseerd door Viggo Larsen die er ook vaak in speelde. Later kwamen daar andere sterren bij. De belangrijkste regisseur in de Deense filmgeschiedenis, Carl Theodor Dreyer, begon als scenarist bij Nordisk in 1913 en draaide er in 1919 zijn eersteling, Praesidenten.

Dreyers talent was echter niet voldoende om het zieltogende Nordisk te redden. In 1928 werd het gedwongen tot liquidatie, om later uit de as te verrijzen als Nordisk Tonefilm.

Illustraties: Bovenaan - Evangeliemandens van Holger-Madsen Holger-Madsen was een zeer geliefde regisseur bij de Nordisk Films Kompagnie, waar hij uitblonk in het oproepen van onalledaagse, markante milieus... Zijkant - Blade af Satans Bog van Carl Theodor Dreyer Deze monumentale vroege Dreyer heeft het in vier losstaande episoden over verraad: ten tijde van Christus, tijdens de inquisitie, de Franse en de Russische revolutie. Als aanklacht tegen fanatisme vergelijkbaar met Intolerance. Onderaan - Nordisk